Еңбек, кәсіп туралы 1057
Еңбек туралы мақал-мәтелдер еңбекқорлықты дәріптеп, табандылық пен адал маңдай тердің қадірін ұқтырады.
1057
Мақал-мәтел
344.5K
Қаралым
325
Орташа
Сұрыптау:
Атадан мал қалғанша ,тал қалсын.
Негізгі мағынасы Атадан қалған малдың бәрі бір күнде таусылып, ұрпаққа ұзақ пайда бермеуі мүмкін. Ал тал — өссе…
Келер кезек, терме тезек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің өз реті, өз кезегі болатынын білдіреді. Тура мағынасында — тезек жинау сияқты ауыр…
Еріккен сарт етегін уқалайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бос отырған адамның ермек іздеп, пайдасыз қимылға баруын аңғартады. Тура мағынасында біреу…
Сұңқар қанаты ұшқанда қатаяды.
Негізгі мағынасы Сұңқардың қанаты ұшқан сайын қатаятыны сияқты, адам да әрекет етіп, еңбек етіп, тәжірибе жинаған сайын…
Еңбек етсең - емерсің,
Ерінбесең - жеңерсің.
Ерінбесең - жеңерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: еңбек қылған адам ырыс-несібесіне жетеді, ал әрекетсіз, жалқау адам…
Талқы - елге пайда,
Тамшы - жерге пайда.
Тамшы - жерге пайда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кішкентай нәрсенің өзі өз орнында пайда әкеледі: талқы ағашты өңдеуге…
Ауру - астан.
Негізгі мағынасы «Ауру - астан» мақалының тура мағынасы — кейбір дерттің себебі адамның жеген асы, ішкен тағамы болуы…
Алаған қолым - береген.
Негізгі мағынасы «Алаған қолым — береген» деген мақал адам алғанын да, бергенін де ұмытпайтын, қолы ашық, жомарт кісі…
Ерте шықсаң, алдыңнан күн шығады,
Кеш шықсаң, алдыңнан түн шығады.
Кеш шықсаң, алдыңнан түн шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: таңертең ерте жолға шықсаң, жарық күнге жолығасың, ал кеш шықсаң, қараңғы…
Орағың өткір болса, қарың талмайды,
Отаның берік болса, жауың алмайды.
Отаның берік болса, жауың алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: орақ өткір болса, егін ору жеңілдеп, адам көп қиналмайды. Ал отаны берік…
Қара тұяқ қарында жатпас,
Мезгіл болмай таң атпас.
Мезгіл болмай таң атпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: малдың қара тұяғы, яғни еңбекпен өсірілген, бағалы нәрсе…
Қазаншының еркі бар,
Қайдан құлақ шығарса.
Қайдан құлақ шығарса.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда бір істі атқарушы адам өз ісін өз ыңғайына қарай істейді деген ой айтылған. Тура мағынада…
Жақсы ат аяғынан қалады,
Жақсы кісі тамағынан қалады.
Жақсы кісі тамағынан қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы ат көп жүріп, шабысы мен тірлігі арқылы аяқтан тозады; ал жақсы кісі…
Ердің атын еңбек шығарар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның ер атануы, елге танылуы оның қол қусырып отыруымен емес, еңбек…
Еңбегі аздың өнбегі аз.
Негізгі мағынасы «Еңбегі аздың өнбегі аз» деген мақал адам аз еңбек етсе, соның нәтижесі де аз болатынын білдіреді…
Өткір пышақ, семіз ет,
Тураушының қолына өт.
Тураушының қолына өт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өткір пышақ семіз етті оңай турайды, ал етті турайтын адамның қолы шебер…
Қайнаған қара суда қасиет бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қара су қатты қайнаса, оның ішінде бір өзгеріс, бір қуат пайда болады…
Киім пішсең, кең піш,
Тарылтуы оңай;
Темір кессең, қысқа кес,
Ұзартуы оңай.
Тарылтуы оңай;
Темір кессең, қысқа кес,
Ұзартуы оңай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — киім тіккенде оны кеңдеу пішсең, кейін тарылту оңай, ал темірді кескенде…
Қасықтап жинағанды шөміштеп төкпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасықпен аз-аздан жинаған нәрсені шөмішпен бір-ақ төгіп жіберме деген сөз…
Емініп тапқанның,
Екі көзі шығады.
Екі көзі шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің еңбексіз, жалтақтап, жалынып-жалбарынып тапқан несібесі берекелі болмайтынын…
Жалқаулық аздырады, еңбек оздырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында жалқаулық адамның күш-қуатын, уақытын және мүмкіндігін босқа ысырап…
Бал ұстаған бармағын жалайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бал ұстаған адам қолына тиген тәттіден дәм татады, яғни бармағын жалайды…
Арпа, бидай ас екен,
Алтын, күміс тас екен.
Алтын, күміс тас екен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арпа мен бидай — адамның күнделікті ас-ауқаты, ал алтын мен күміс…
Іздесең - табасың, алыссаң - аласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені іздесең, оны табасың; ал бір іске бел шешіп кіріссең…
Жаңбырмен жер көгерер,
Еңбегімен ер көгерер.
Еңбегімен ер көгерер.
Негізгі мағынасы Жаңбыр жерге нәр беріп, шөпті көгертеді, ал адамды өсіріп, абыройлы ететін нәрсе — еңбек. Мақалдың…
Білімнің басы - бейнет, түбі - зейнет.
Негізгі мағынасы Білім алу оңай жол емес, ол ең алдымен еңбек, ізденіс, шыдам және тәртіпті талап етеді. Оқудың…
Ердің ісін ауыр қылма,
Сәйгүлікті жауыр қылма.
Сәйгүлікті жауыр қылма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер азаматтың атқаратын ісі мен жауапкершілігін орынсыз ауырлатпауды ескертеді. «Ердің ісі»…
Ынта болса адамда,
Қиын іс жоқ ғаламда.
Қиын іс жоқ ғаламда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ниеті мен талпынысы мықты болса, кез келген істі еңсеруге болатынын айтады. Тура…
Алдыңа ас қойдым,
Екі қолыңды бос қойдым.
Екі қолыңды бос қойдым.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алдына ас қойылып, адамның тамақ ішуге толық мүмкіндігі барын білдіреді…
Ұйқы тынықтырады, жұмыс шынықтырады.
Негізгі мағынасы Ұйқы адамның бойына тыныштық беріп, шаршағанын басады; ал жұмыс адамды шынықтырып, епті, төзімді…
Түйе- байлық,
Қой - мырзалық,
Жылқы - сәндік,
Ешкі - жеңілдік ,
Сиыр - ақтық,
Шаруаның бәрі бес,
Диқаншылық оған ес.
Қой - мырзалық,
Жылқы - сәндік,
Ешкі - жеңілдік ,
Сиыр - ақтық,
Шаруаның бәрі бес,
Диқаншылық оған ес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда төрт түліктің әрқайсысы шаруашылықтағы өз орнымен бағаланады. Түйе — көшпелі тіршіліктегі…
Егілмеген жер жетім,
Елінен айырылған ер жетім.
Елінен айырылған ер жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі жетімдікті салыстырады. Егілмеген жер құнарын ашпай, пайда бермей қалады…
Нар жолында жүк қалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: нар түйе ауыр жүк көтере алады, сондықтан ұзақ та қиын жолда да жүгін…
Жері байдың елі бай.
Негізгі мағынасы Жері байдың елі бай деген мақалдың тура мағынасы — жері құнарлы, шөбі шүйгін, суы мол өлкенің…
Ақша кетуге тырысады,
Есеп ұстауға тырысады.
Есеп ұстауға тырысады.
Негізгі мағынасы Ақша қолда ұзақ тұрмай, оңай жұмсалып кетуге бейім екенін мақал тура мағынасында білдіреді. Ал астарлы…
Еңбек - ырыстың бұлағы, бақыттың шырағы.
Негізгі мағынасы Еңбек адамға ырыс пен несібе әкеледі, ал сол еңбектің нәтижесі өмірді жарық қылып, бақытқа жеткізеді…
Шығасы шықпай, кіресі кірмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсе сыртқа шықпай, орнына басқа нәрсе кірмейді деген ой. Астарлы…
Еңбексіз өмір - сөнген көмір.
Негізгі мағынасы Еңбексіз өмірдің мәні кем, қызығы аз деген ой айтылады. Тура мағынасында сөнген көмір — жылуы жоқ…
Алпыс күн атан болғанша,
Алты күн бура бол.
Алты күн бура бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйенің атан болып, ұзақ уақыт тыныш жүргенінен гөрі, бураның аз ғана күн…
Бір теңге беріп жырлатып,
Мың теңге беріп қойғыза алмады.
Мың теңге беріп қойғыза алмады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзге ұста, өнерлі, әсіресе әнші-күйші не жыршы адамға аз ғана ақы беріп те, өнерін ерікті…
Ең көп оқылған
Ас біреудікі болғанмен қарын өзіңдікі,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ас-су біреудің дастарқанынан, өзгенің қолынан келуі мүмкін, ал оны…
Жер - таусылмайтын қазына.
Негізгі мағынасы «Жер - таусылмайтын қазына» деген мақалдың тура мағынасы — жердің адамға берер байлығы өте көп, оның…
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы…
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Тура…
«Еңбек туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен дүниетанымында еңбектің орнын айқындайтын даналық сөздер. Бұл топтамада адал еңбек, маңдай тер, кәсіп, шеберлік, тәртіп пен жауапкершілік секілді ұғымдар қысқа да нұсқа нақыл арқылы беріледі.
Мұндай мақал-мәтелдер адамды еріншектікке қарсы тұрып, табандылыққа, үнемшілдікке және нәтиже үшін әрекет етуге үндейді. Оқуға, жұмысқа, шаруашылыққа қатысты мәнді ойлар арқылы ұрпақты еңбекқорлыққа тәрбиелеп, жетістікке жетудің жолы еңбекте екенін еске салады.
Мұндай мақал-мәтелдер адамды еріншектікке қарсы тұрып, табандылыққа, үнемшілдікке және нәтиже үшін әрекет етуге үндейді. Оқуға, жұмысқа, шаруашылыққа қатысты мәнді ойлар арқылы ұрпақты еңбекқорлыққа тәрбиелеп, жетістікке жетудің жолы еңбекте екенін еске салады.