Сен салар да, мен салар,
Атқа жемді кім салар?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: «сен де салмайсың, мен де салмаймын» дегендей, атқа жемді ешкім салмай қояды. Астарлы мағынасы — ортақ істі әркім бір-біріне ысырып, жауапкершіліктен қашса, іс аяқсыз қалады. Яғни, «мен емес, сен істейсің» деп жүріп, маңызды шаруаның бәрі тоқырайды. Мақал адамды жалқаулықтан, салғырттықтан сақтандырып, істі уақытында өз мойнына алуға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» — еңбекті, тіршілікті немесе ортақ шаруаны көтеріп тұрған нәрсені білдіреді. «Жем» — сол істі ілгері жылжытатын қажетті қам, күтім, нақты әрекет. Атқа жем салу — жай ғана мал қарау емес, жауапкершілік пен қамқорлықтың белгісі. Сондықтан бұл образдар арқылы халық: «істің де азығы бар, оны өз уақытында бермесең, нәтиже шықпайды» деген ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымдағы, үйдегі не оқу орнындағы жауапкершілікке дәл келеді. Мысалы, екі әріптес есепті бір-біріне сілтеп, соңында мерзім өтіп кетсе, дәл осы мақал айтылады. Мағынасы — ортақ істі бөліп алып, әркім өз міндетін нақты орындауы керек. Әйтпесе, жақсы басталған жұмыс та бітпей қалады.
Atqa jemdi kim salar?