Тек жүрсең - тоқ жүресің.

Негізгі мағынасы

Тек жүрсең – тоқ жүресің деген мақалдың тура мағынасы: адам орынсыз әуреге түспей, сабыр сақтап, қанағатпен өмір сүрсе, ризығы жетіп, тұрмысы да орнықты болады. Астарлы мағынасы – артық құмарлық, орынсыз шығын, даңғойлық пен орынсыз асығыстық адамды таршылыққа ұрындырады. Қазақ бұл сөз арқылы «азға разы бол, барды бағала, сабырлы бол» деген өмірлік ұстанымды үйретеді. Мұнда жалқаулық емес, шамаңды біліп, тәуекелді өлшеп, ақылмен әрекет ету меңзеледі.

Образдар мен теңеулер

Мақалдағы «тек жүру» – тыныш, байыпты, қанағатшыл өмір салтының бейнесі. Ал «тоқ жүру» – тоқшылық, береке, ішіп-жемі мол, көңілі жайлы болу дегенді білдіреді. Яғни жол үстіндегі қозғалыс емес, адамның өмірлік жүріс-тұрысы астарланып тұр. Қазақ ұғымында байлық тек мол ақша емес, көңілдің тыныштығы мен нәпсіні тежей білу.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, адам кредит алып, сән қумай, табысына сай жоспар құрса, қарызға батпай, тұрмысы тұрақты болады. Сол сияқты сабырмен еңбек еткен кісі біртіндеп берекеге жетеді.