Хиуадағы ханнан не пайда,
Барсаң арызың өтпесе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: алыстағы Хиуадағы ханның атағы да, беделі де өзіңе пайда әкелмейді, егер оның алдына барып, арызың өтпесе. Астарлы мағынасы: адамға аты үлкен, дәрежесі биік кісіден гөрі, өз мұңын тыңдайтын, ісін шешетін адам керек. Яғни сырттай мықты, бірақ қол ұшын бермейтін биліктің, таныстың не беделдің құны жоқ. Пайда сөзде емес, істің орындалуында.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Хиуадағы хан» — қашықта жатқан, қол жетпейтін билік иесінің бейнесі. Ол тек атақ пен салтанатты білдіреді. Ал «арызың өтпесе» деген сөз — әділдікке, көмекке, шешімге жетпеген күйді көрсетеді. Мақал қашықтықты ғана емес, бейжайлық пен нәтижесіз ықпалды да меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бюрократияға, таныс-тамырмен ғана шешілетін істерге қатысты айтылады. Мысалы, бір адам үлкен лауазымды кісіні танысым деп мақтанғанымен, ауруханадағы немесе мекемедегі мәселесін шеше алмаса, «Хиуадағы ханнан не пайда, барсаң арызың өтпесе» деп түйіндейді. Бұл сөз іске жарайтын көмектің ғана бағалы екенін ескертеді.
Barsań aryzyń ótpese.