Хан қасында қаразың болса,
Қара жермен кеме жүргізер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның жанында сенімді адамың, сөзіңді өткізер жақының болса, аса қиын істің өзін орындатуға болады деген ой. Астарлы мағынасы — атақ пен биліктің қасында жүретін қолдаушы, ықпалды таныс адамның көмегі кейде көп кедергіні жеңілдетеді. Бірақ мақал тек тамыр-таныстықты мадақтап тұрған жоқ, ол адамның орнын, сөзінің салмағын, бедел мен байланыстың күшін көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — билік, ықпал, шешім шығаратын орта. «Қаразың» — сенім артатын серік, сөзін жеткізетін ара ағайын. Ал «қара жермен кеме жүргізер» деген әсірелеу — мүмкін еместі мүмкін қылатын күшті әсерді білдіреді. Яғни дұрыс адамды таба білсең, тіпті жердің үстімен кеме жүргізгендей, өте қиын істі де оңайлатуға болады деген бейнелі ой берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды ірі мекемеде, мемлекеттік орындарда немесе үлкен жобаларда байланыс пен беделдің маңызын айту үшін қолдануға болады. Мысалы, бір адам құжат мәселесін өз бетімен шеше алмай, тәжірибелі маманның немесе беделді танысының көмегімен тезірек нәтижеге жетеді. Дегенмен мақалдың астарында «сөз өтетін адам керек» деген шындықпен бірге, істі орынсыз созбай, дұрыс жолмен шешудің мәні де жатыр.
Qara jermen keme júrgizer.