Ханның ақысы болса,
Қараның қақысы бар.
«Ханның ақысы болса, Қараның қақысы бар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: хан да, қара да адам, екеуінің де өзіне тиесілі ақысы, яғни құқығы бар. Астарлы мағынасы — қоғамдағы ең жоғары мансап иесі де, қарапайым жұрт та заң мен әділдік алдында тең. Ешкімнің ақысын жеуге, еңсесін түсіруге болмайды. Мақал билік пен қара халық арасындағы шекараны еске салып, әділ қарым-қатынас орнатуға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "хан" — билік, өктемдік, үстем топтың бейнесі. "Қара" — қарапайым халық, еңбек адамы, көпшілік жұрттың символы. "Ақы" мен "қақы" сөздері адам құқығы, еңбегінің өтеуі, сый-құрметі дегенді білдіреді. Яғни мақал біреудің дәрежесі биік болғанымен, екіншісінің де құқығын таптауға болмайтынын анық көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі заманда бұл мақал басшы мен қызметкердің, бай мен кедейдің, үлкен мен кішінің ара-қатынасында әділ болуға шақырады. Мысалы, жұмыста басшы тек өз пайдасын ойламай, қызметкерлердің еңбекақысын уақытында төлеп, еңбегін дұрыс бағаласа, осы мақалдың мәні орындалады.
Qaranyń qaqysy bar.