Хан - шаңырақ, халық - уық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды. Тура мағынада шаңырақ үйдің ең жоғарғы бөлігі, ал уық соны көтеріп тұратын сүйеніш. Астарлы мағынада хан елдің басын қосып, бағыт-бағдар беретін жетекші болса, халық — сол елді ұстап тұрған негізгі күш. Яғни басшы мен бұқара бір-бірінен бөлек өмір сүре алмайды: шаңырақ уықсыз көтерілмейді, халықсыз ханның да құты болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шаңырақ» — елдің тұтастығы, ортақ үй, мемлекет бейнесі. Ал «уық» — көпшіліктің тірегі, елді орнықтыратын күш. Қазақ дүниетанымында шаңырақ қасиетті ұғым, сондықтан бұл теңеу басқару мен халықтың арақатынасын өте әсерлі жеткізеді. Мақал елдің берекесі тек биік лауазымда емес, қарапайым жұрттың қолдауында екенін білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды мемлекет, ұйым не ұжым туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, мектеп директоры жақсы бағыт берсе де, мұғалімдер мен оқушылар ынтымақтаспаса, нәтиже шықпайды. Сол сияқты елдің дамуы да басшының шешімі мен халықтың қолдауына бірге байланысты.