Хансыз ел жетім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Хансыз ел жетім» деген мақалдың тура мағынасы — басшысы, тірегі жоқ халық қорғансыз, бағытсыз қалады деген сөз. Астарлы мағынасы — елді ел ететін, жұртты ұйыстыратын әділ басшының орны ерекше. Басшысыз жұрттың берекесі кетіп, ісі шашырап, ортақ мүдде әлсірейді. Сондықтан халық үшін басқарушының әділдігі, қамқорлығы, жауапкершілігі аса маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жетім» сөзі әке-шешесіз қалған баланың аянышты күйін емес, қорғансыздық пен панасыздықты бейнелейді. Ал «хан» — тек тақ иесі емес, елдің сүйеніші, ақыл-кеңес беретін, тәртіп орнататын тұлға. Яғни елді жетімге теңеу арқылы халық басшысыз қалған жұрттың күйін өте әсерлі суреттеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де басшылықтың, ұйымдастырудың, жауапкершіліктің маңызын білдіру үшін айтылады. Мысалы, ауылда немесе ұжымда жетекші адам болмай, ешкім міндетін нақты атқармаса, жұмыс тоқырап қалады. Сондай кезде «Хансыз ел жетім» деп, ортақ істі реттейтін, жол көрсететін адам қажет екенін ескертеді.