Хан қасында уәзір білгіш болса,
Қара жерде кеме жүргізеді.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал билеушіге не басшыға ақылды, тәжірибелі, көреген кеңесші серік болса, ең қиын істің өзін де оң шешуге болатынын білдіреді. Тура мағынасында ханның жанындағы уәзір ел ісін жүргізуге көмектесетін адам. Астарлы мағынасында — басшы жалғыз шешім қабылдамай, білімді, ел мүддесін ойлайтын, істің жөнін білетін кісіге сүйенсе, тіпті мүмкін емес көрінген жұмысты да атқаруға болады деген ой жатыр. Яғни жақсы кеңес пен дұрыс ақыл көп істің кілті.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «хан» — басшыны, ел ағасын; «уәзір» — ақылшы, кеңесші, ұйымдастырушы тұлғаны білдіреді. «Қара жер» — су жоқ, кеме жүзбейтін орын, яғни өте қолайсыз жағдайдың символы. «Кеме жүргізу» — қиын істі жүзеге асыру, жол табу деген бейнелі мәнде қолданылған. Демек, ақылды көмекші болса, тіпті болмас нәрсе де болатындай көрінеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазір бұл мақалды ұйым басшысы, мектеп директоры не компания жетекшісі туралы айтуға болады. Мысалы, директордың жанында істің мәнін білетін орынбасары болса, мектептегі күрделі мәселелер де реттеліп отырады. Мақалдың тәрбиесі — басшыға ақыл тыңдай білу, ал кеңесшіге жауапкершілікпен қызмет ету.