Хан ұлы - төре,
Би ұлы - шора.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ханның баласы – төре, бидің баласы – шора, яғни әркім өз шыққан тегіне сай атақ, орын және жауапкершілік арқалайды. Астарлы мағынасы: тектілік тек қанмен өлшенбейді, атадан қалған абыройды сақтау үшін сол әулетке лайық мінез, білім, әділдік керек. Хан баласы биліктің иесі бола бермейді, би баласы да шешен не әділ болып тумаса, ата жолын ақтай алмайды. Халық бұл сөз арқылы «атың шықса да, затың соған сай болсын» деген ойды жеткізген.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — ел басқаратын биік мәртебе, ал «би» — сөзге тоқтататын, елге жөн айтатын дана тұлға. «Төре» мен «шора» — сол әулеттен тараған ұрпақтың әлеуметтік орны мен міндетін білдіретін образдар. Бұл сөздер құр атақты емес, сол атаққа сай мінезді, парасатты, жауапкершілікті меңзейді. Яғни халық «текпен келген міндет бар» дегенді астарлап айтады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адамға атақ не таныстықпен емес, өз қабілетімен, тәрбиесімен бағалау керек дегенде қолдануға болады. Мысалы, басшының баласы жұмысқа орналасса да, қызметті тек әкесінің атымен емес, өз еңбегімен атқаруы тиіс. Сонда ғана ол ата жолын ақтайды.
Bı uly - shora.