Ханын сыйламаған ел азады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ханын сыйламаған ел азады» деген мақалдың тура мағынасы — елі өз ханына, яғни басшысына құрмет көрсетпесе, халықтың берекесі қашады. Астарлы мағынасы — елді басқарған адамға орынсыз қарсы тұру емес, оның беделін мойындап, ақылмен, тәртіппен өмір сүру қажет. Басшыны құрметтеу ел ішіндегі тәртіпті, жауапкершілікті және татулықты сақтайды. Егер жұрт ортақ тәртіпке бағынбаса, әркім өз білгенін істеп, ел әлсірейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — тек билеуші ғана емес, ел тізгінін ұстаған жетекші, тәртіптің белгісі. «Сыйламау» — құрметтің, тәртіптің, бірлікке деген ықыластың жоқтығын білдіреді. «Ел азады» деген тіркес халықтың іргесі сөгіліп, берекесі кететінін бейнелейді. Яғни, елдің қуаты басшы мен жұрттың өзара сыйластығында екені көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Мысалы, ұйымдағы қызметкерлер басшылықтың шешімін тыңдамай, ортақ ережені бұзса, жұмыс жүйесі бұзылады, нәтиже төмендейді. Сондықтан бұл сөз басшыны құрметтеп, тәртіп пен жауапкершілікті сақтау керек екенін еске салады.