Кекшіл болма, епшіл бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Кекшіл болма, епшіл бол дегені — өкпе-ренішке байланып, кек сақтап жүрме, оның орнына өмірде икемді, байқампаз, амалын таба білетін адам бол деген өсиет. Тура мағынасында бұл сөз адамды қасарысудан, біреуден өш алуға ұмтылудан сақтандырады. Астарлы мағынасында кек адамды іштен жеп, ойды тұсап, ал ептілік адамды алға бастыратынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кекшіл» — жүрегінде ашу мен өшпенділік сақтаған, бір оқиғаны ұмытпай, соған байланған адам бейнесі. Ал «епшіл» — қолынан іс келетін, жағдайға тез бейімделетін, сөзге емес, іске сүйенетін зерек жан. Яғни мақал екі мінезді қарсы қояды: бірі — ауыртатын, бірі — пайда әкелетін қасиет.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де өте орынды. Мысалы, жұмыста әріптесімен келіспей қалған адам ренішті ұзақ сақтамай, мәселені сабырмен шешсе, қарым-қатынасы да, ісі де оңалады. Ал жаңа жағдайға тез үйреніп, тиімді жол тапқан адам ұтады. Сондықтан мақал адамды өкпеден арылып, икемді, ақылды болуға үндейді.