Кемтар керілмейді, мал-дүниеге берілмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Кемтар адам керілмейді, яғни жоқ-жітік, таршылық көрген жан тәкаппарлыққа салынып, паңдана алмайды. Өйткені тұрмыстың қиындығы оны кішіпейіл, сабырлы болуға үйретеді. Ал «мал-дүниеге берілмейді» дегені — байлыққа мастанып, дүниеқоңыз болып кетпейді, себебі мұндай адам үшін басты мәселе — күнкөріс пен қам, емес мақтан.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «керілу» сөзі адамның паң жүрісін, менмен мінезін бейнелейді. «Мал-дүние» — тек ақша не мүлік емес, жалпы байлық, дәулет, молшылықтың нышаны. Мақал кедейлік пен байлықты қарама-қарсы қойып, адамның шынайы болмысын қиындық та, дәулет те аша түсетінін аңғартады. Тура мағынасы тұрмысқа қатысты болса, астарында адамның мінезі, қанағат пен қарапайымдық туралы ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адам өзін көрсетіп, бос мақтанға салынғанда немесе байыған соң кішіпейілдігін жоғалтпауы керек дегенді айту үшін қолдануға болады. Мысалы, біреу қымбат көлік мінген соң өзгелерді менсінбей кетсе, оған «Кемтар керілмейді, мал-дүниеге берілмейді» деп ескерту айту орынды. Мұнда негізгі ой — байлыққа да, жоқшылыққа да сабырмен қарау.