Келелі ақыл сөздің түрін келтірер.
«Келелі ақыл сөздің түрін келтірер.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Терең, салмақты ақыл сөзге көрік береді: ойы жинақы адамның сөзі де ретті, ажарлы шығады. Сөздің әдемілігі әшекейлі тіркестерден емес, ішіндегі ойдың тереңдігінен туады. Ақылы таяз кісі қанша безендіріп сөйлесе де, сөзі бос естіледі, ал келелі ойы бар адамның қарапайым сөзінің өзі тыңдаушыны ұйытады. Мақал сөз өнерінің түп-тамыры ойда екенін, алдымен ойлан, сосын сөйле деген қағиданы еске салады.
Образдар мен теңеулер
Келелі деп жан-жақты ойластырылған, салмағы бар нәрсені атайды: келелі кеңес, келелі әңгіме, келелі іс. «Түрін келтіру» — бір нәрсенің пішінін, сәнін жасау, қазақ әдемі нәрсені «түрі келіскен» дейді. Мақалда ақыл шебердің рөлінде, ал сөз оның қолындағы бұйым: ұста ағашты жонып, ыдысқа айналдырғандай, ақыл сөзді жонып, пішінге келтіреді. Шешендікті жоғары бағалаған, дауды сөзбен шешкен халық үшін бұл ой табиғи.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Шешендік, сөз мәдениеті туралы әңгімеде, сөйлеуге дайындалған адамға кеңес ретінде айтылады: әдемі сөз іздеме, алдымен ойыңды жина. Кейде мазмұнсыз, бірақ әсіре безендірілген сөзді сынау үшін де қолданылады. Интонациясы ойландыратын. Мысалы: «Шығармаңды әдемі сөздермен толтырма, не айтқың келетінін анықта. Келелі ақыл сөздің түрін келтірер».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл тойында сөз алатын жігітке ағасы ұзақ тілектердің орнына бір-екі ойлы сөз айтуды кеңес етті.
— Шешендік сайысқа дайындалып жүрген оқушыға мұғалім алдымен тақырыпты терең түсінуді тапсырды.
— Ауыл ақсақалы екі көршінің дауында аз сөйлеп, бірақ салмақты ой айтып, екі жақты да тоқтатты.