Кірсіз - Ай, мінсіз - Құдай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — кірі жоқ нәрсе Ай сияқты таза, ал мүлде мінсіз болу тек Құдайға ғана тән. Астарлы мағынасы: адам баласы қанша жақсы, ақылды, тәрбиелі болса да, оның бойында аз да болса кемшілік, қате, олқылық кездеседі. Сондықтан біреуден толық мінсіздік күтпей, адамды бар болмысымен қабылдау керек. Бұл сөз кісіні кішіпейіл болуға, өз кемшілігін де, өзгенің де әлсіз тұсын түсіне білуге үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Ай» — тазалықтың, кіршіксіздіктің белгісі. Қазақ танымында ай жарық, әсем, таза бейне ретінде қабылданады. Ал «Құдай» — абсолютті кемелдік пен мінсіздіктің символы. Демек, мақал адам мен құдайлық болмысты салыстырып, пенденің шектеулі, ал жаратушының толық екендігін меңзейді. Бұл теңеу арқылы халық адам табиғатының кем-кетігі бар екенін өте ықшам әрі терең жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал біреудің ұсақ қателігі үшін оны толық жоққа шығармауға шақырады. Мысалы, жұмыста әріптесіңіз өте жауапты, еңбекқор болса да, анда-санда қате жіберуі мүмкін. Сол кезде «Кірсіз - Ай, мінсіз - Құдай» деп, оны түсіністікпен қабылдап, кемшілігін түзетуге көмектескен дұрыс.