Киіміне қарап қарсы алады,
Ақылына қарап шығарып салады.

Негізгі мағынасы

Бейтаныс адамды алғаш көргенде, біз оны сыртына, киіміне қарап қарсы аламыз: сәнді киінсе, сыйлап төрге шығарамыз. Ал ол кетерде, әңгімелесіп, мінезін танығаннан кейін, оны ақылына қарап шығарып саламыз. Мақал бірінші әсер мен шын бағаның айырмасын көрсетеді. Киім есікті ашады, бірақ адамның шын орны оның сөзі мен ақылымен анықталады. Мақалда екі кеңес бар: сыртыңды ұқыпты ұста, алғашқы әсер маңызды; бірақ шын құрметті ақылмен табасың.

Образдар мен теңеулер

Мақал қонақ күту дәстүрінен алынған: қонақты есіктен қарсы алу мен оны атқа мінгізіп, шығарып салу — қазақ сыйластығының екі шеті. Алғашында үй иесі қонақты танымайды, сондықтан оның сыртқы бейнесіне қарайды. Шығарып салатын кезде ол енді адамды таныған. Екі жолдың құрылымы бірдей: «қарап — қарап», «қарсы алады — шығарып салады». Осы қарама-қарсылық уақыттың өтуін, адамды тану жолын көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды жастарға сыртқы бейнесін ұқыпты ұстауды, бірақ одан да маңыздысы ақыл екенін үйреткенде айтады. Біреуді киіміне қарап бағалап, кейін қателескен жағдайда да айтылады. Маңызды кездесуге, мерекеге дайындалып жатқан адамға кеңес ретінде жарасады. Мысалы: «Костюміңді үтіктеп ал, бірақ не айтатыныңды да ойла. Киіміне қарап қарсы алады, ақылына қарап шығарып салады».

Қолданылу жағдаяттары

— Құда түсуге келген жігітті қыздың ағалары алдымен сыртына қарап, кейін сөзіне қарап бағалайды.
— Базарда қарапайым киінген шал ең көп тауарды көтерме алып кеткенде, оны менсінбеген сатушы ұялып қалады.
— Ауылға келген жас дәрігерге жұрт алғашында жасына қарап сенбей, кейін біліміне таңданады.