Кессе, қан шықпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қатты қатып қалған, мейірімсіз не жансызданған күйін білдіреді. Тура мағынасында бір нәрсені кессе де қан шықпайды, яғни онда тіршілік белгісі жоқ. Астарлы мағынада жүрегі тас, сезімі жоқ, еш нәрсеге елжіремейтін адамды сипаттайды. Мұндай адамға сөз де, өкпе де, әсер де өтпейді деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «кессе» деген әрекет — қатты сынау, ауыр сөз айту, өмірдің соққысы секілді. Ал «қан шықпас» — жанашырлықтың, сезімнің, тіршіліктің белгісі жоқ деген бейне. Қазақ ұғымында қан — өмірдің, жанның, ыстық сезімнің нышаны. Сондықтан бұл тіркес адамның ішкі дүниесі қатайып, қатігезденіп кеткенін әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал мінезі тым суық, ешкімге жаны ашымайтын кісіні сипаттағанда айтылады. Мысалы, біреу әлсіз адамға көмектесудің орнына мазақтап тұрса, жұрт «Ой, кессе, қан шықпас екен» деп оның тас жүректігін айтып қояды. Мұнда мақал адамның мейірімсіздігін сынап, жүрек жұмсақтығын қадірлеуге үндейді.