Мақтаншақты мақтасаң, басыңа секірер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал мақтаншақ адамды орынсыз көтермелесең, ол одан сайын паңданып, шектен шығып кетеді дегенді білдіреді. Тура мағынасында “мақтаған сайын басыңда отырып алады” деген бейнелі сөз емес, астарында — артық мақтау адамды тәрбиелемейді, керісінше, тәкаппарлығын күшейтеді деген ой жатыр. Сондықтан адамды бағалағанда шындықты жоғалтпай, орынсыз мадақтан сақ болған дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “басыңа секіру” тіркесі — біреудің үстем болып, еркінсіп кетуін білдіретін әсерлі образ. Бұл жерде бас — билік пен артықшылықтың, ал секіру — шектен шығудың белгісі. Мақтаншақ адам өзін жоғары ұстап, айналасындағыларды менсінбей қоюы мүмкін. Халық осы теңеу арқылы тәкаппарлықтың қауіпті екенін әдемі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе жұмыс орнында, оқу орнында немесе әлеуметтік желіде орынды. Мысалы, бір қызметкер өзін тым асыра көрсетіп жүргенде, әріптестері оны шамадан тыс мақтап жіберсе, ол өзін тіпті зор санап, ортақ тәртіпті бұза бастайды. Сондықтан сын мен мақтаудың да өлшемі болуы керек.