Қырықтың бірі - Қыдыр,
Мыңның бірі — Уәли.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам ішінен сирек кездесетін, өте қадірлі, ақылды не киелі жан табылады деген ойды білдіреді. Тура мағынасында «қырықтың бірі», «мыңның бірі» деп, көптің арасынан бірен-саран ғана ерекше адам шығатынын айтады. Астарлы мағынасы — халықтың ішінде бақ, құт дарыған, сөзі өтімді, ісі өнегелі, жолы болғыш жандар кездеседі; соларды тану, сыйлау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Қыдыр» — береке, ырыс, құт әкелетін киелі бейне. Ол адамға жақсылық пен несібе қондырады деген түсінікті білдіреді. Ал «Уәли» сөзі де елге сөзі өтімді, қадірлі, іскер, таңдаулы адамды меңзейді. «Қырық» пен «мың» сандары көптікті көрсетіп, сиректікті айқындайды: көптің арасынан бір ғана асылдың табылуы өмірде жиі бола бермейтін құбылыс екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ерекше қабілетті, ақылы салмақты, елге пайдасы тиетін адамды сипаттағанда айтылады. Мысалы, үлкен ұжымда көп қызметкердің ішінен бір басшының әділдігімен, көрегендігімен бәрін ұйымдастырып кетуі — «қырықтың бірі Қыдыр, мыңның бірі Уәли» дегенге сай келеді.
Myńnyń biri — Ýálı.