Қырсыққанда қымыран іриді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қырсық шақта адамның ісі оңға баспай, бір сәтсіздік екіншісін іліп әкетеді. Бұл мақал тура мағынасында қымыранның іріп кетуін айтқандай көрінгенімен, астарында «көздегенің кері кетсе, ұсақ-түйек нәрсенің өзі бүлінеді» деген ой жатыр. Яғни жолың болмай, берекең қашқанда, тіпті қарапайым іс те қиынға соғады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қымыран» — тұрмыстағы қарапайым, күнделікті сусын. Оның «іруі» — бұзылу, дәмінің кетуі, пайдасының жоғалуы. Халық осы арқылы сәтсіздіктің тек үлкен іске емес, ұсақ тірлікке де әсер ететінін бейнелі түрде көрсеткен. «Қырсыққанда» деген сөз адамның өзіне қолайсыз мезетті, жолы болмай тұрған күйді аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал жоспар ойдағыдай шықпай, үсті-үстіне кедергі туғанда айтылады. Мысалы, емтиханға кешігіп бара жатқан студенттің телефоны өшіп, автобус та келмей қойса, дәл осы мақал орынды болады. Ол мұндай кезде ашуға берілмей, сабыр сақтап, келесі қадамды ойланып жасау керек екенін еске салады.