Қырыққа келсе де, ырыққа келмеген.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жасына жетсе де, мінезі түзелмей, айтқанға көнбей, тәртіпке бағынбай жүретінін меңзейді. Тура мағынасында — қырық жасқа келген адам енді-ақ сабасына түсіп, ақыл тоқтатуы керек. Астарлы мағынасында — жас ұлғайса да, кейбір кісілер қыңырлығын, қырсықтығын, жауапсыз қылығын тастамай, елге де, өзіне де қиындық туғызады. Халық мұнда жастың үлкендігін емес, ақыл мен тәртіптің жетілгенін бағалайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қырық» саны жай ғана жас мөлшері емес, кемелдікке, толысуға жеткен кездің белгісі. Ал «ырыққа келу» — тізгінге көну, тәртіпке мойынсұну, ақылға жығылу деген ұғым. Яғни адам өз нәпсісін тежеп, орнымен сөйлеп, орнымен әрекет етуі керек деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді тәртіпке бағынбайтын, сын айтса да өзгермейтін адамдарға қатысты айтады. Мысалы, жасы елулерге келсе де, жұмыста жауапкершілікті сезінбей, әріптестерін тыңдамайтын адамға: «Қырыққа келсе де, ырыққа келмеген» деуге болады. Мұнда кекету емес, ой салу, мінезді түзеуге шақыру бар.