Кетпеннің басын бассаң,
Сабы өзіңе тиеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: кетпеннің басын басып қалсаң, оның сабы қозғалып, өзіңе тиеді. Астарлы мағынасы: бір іске немқұрайды, ойланбай, тексермей кіріссең, соның салдары өз басыңа соғады. Яғни адам өз әрекетіне жауапты болуы керек, қателіктің өтеуі өзіне қайтып келеді. Мақал сақтыққа, ойлылыққа, іс бастар алдында байыппен әрекет етуге үндейді.
Образдар мен теңеулер
Кетпен — еңбек құралы, ал оның басы мен сабы — бір-бірімен байланысқан бөлшектер. Мұндағы образ адам өміріндегі себеп пен салдардың байланысын көрсетеді. «Басын басу» — біреудің немесе бір істің шегін бұзу, орынсыз әрекет жасау дегенді аңғартады. «Сабы өзіңе тиеді» дегені — өз қателігің өзіңе зиян болып қайтады деген өткір ой.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал асығыс шешім қабылдайтын адамдарға өте орынды айтылады. Мысалы, біреу құжатты оқымай қол қойса, кейін қате шарттарға өзі тап болуы мүмкін. Сондайда «Кетпеннің басын бассаң, сабы өзіңе тиеді» деп ескерту айтуға болады. Бұл сөз адамды ұқыптылыққа, жауапкершілікке тәрбиелейді.
Saby ózińe tıedi.