Кері кеткен кеусен сұрауға да ерінеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Кері кеткен кеусен сұрауға да ерінеді — адам берекеден, ырыстан, немесе дұрыс жолдан айырылып, кері тартса, ең қажет нәрсені сұрауға да, әрекет етуге де зауқы соқпай қалады деген ойды білдіреді. Тура мағынада, қолындағыдан айрылған не жағдайы төмендеген адам бір үзім несібе сұрауға да селқос болады. Астарлы мағынасы — жалқаулық, жігерсіздік, намыссыздық адамды тығырыққа тірейді; ең қарапайым көмекті сұрау үшін де қайрат керек екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кері кеткен» сөзі — өмірі кері айналған, ісі оңалмаған адамды меңзейді. «Кеусен» — егіннен, несібеден берілетін үлес, үлестес ырзық. Бұл образ халықтың тұрмысынан алынған: адал еңбекпен тапқан ырыс та, соның үлесін сұрау да адамның мінезіне байланысты екенін көрсетеді. Кеусеннің өзі — аз болса да, береке мен ризықтың белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал қиындыққа тап болғанмен, әрекет етпей, ұялып не ерініп, көмек сұрауға да қиналатын адамға қатысты айтылады. Мысалы, студент емтиханнан құлап, қайта дайындалудың орнына ешкімнен кеңес сұрамай, үнсіз жүре берсе, оған осы мақал жарасады. Яғни, жағдайың нашарласа да, ұялып отырып қалмай, көмек сұрап, жол іздеу керек екенін ұқтырады.