Ақ жүрек адам азбас.
«Ақ жүрек адам азбас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жүрегі таза, ниеті ақ адам азбайды: бұзылмайды да, құрып кетпейді де. Ол қиын жағдайға тап болса да, жамандыққа бой алдырмайды, арамдыққа көнбейді, ал жақсы ниеті оны өмірде қорғайды. Мақалда азу сөзінің екі мағынасы қатар естіледі: адамгершіліктен айырылу және тұрмыстан тарығып, жүдеу. Халық сенімі бойынша, ақ ниетті кісінің жолы ашық, оған жасаған жақсылығы өзіне оралады.
Образдар мен теңеулер
Ақ жүрек — қазақ тіліндегі ең жылы сипаттардың бірі: ақ түс тазалықтың, адалдықтың, жақсылықтың белгісі. «Ақ ниет», «ақ көңіл», «ақ жол» деген тіркестер де осы түстен шыққан. Жүрек мұнда тек дене мүшесі емес, адамның ішкі әлемі, ниеті мен сезімі. Азу етістігі мал мен адамға ортақ: азған мал, азған ел, азған адам. Мақал үш-ақ сөзден тұрады, бірақ оның ішінде тұтас түсінік жатыр: жүрек тазалығы — адамның қорғаны.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды мейірімді, адал адамды қолдағанда, ол біреуден зардап шегіп, ренжіп жүргенде айтады: «Қапа болма, ақ жүрек адам азбас». Сондай-ақ балаларды жақсы ниетке тәрбиелеуде қолданылады. Жұбату мен сенім беру интонациясы басым. Біреу ақ көңілдігінен алданып қалғанда, оны кекетіп айту орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда өрттен үйі күйген, бірақ бәріне көмектесіп жүретін кісіге көршілер жиылып, жаңа үй тұрғызып береді.
— Мектепте досының кінәсін өз мойнына алмай, шынын айтқан оқушыны ұстазы осы мақалмен қолдайды.
— Ауруханада медбике ұзақ жатқан қартқа күн сайын жылы сөз айтып, қарт оған батасын береді.