Аққу - құстың төресі,
Жалғыз жатып оттамас,
Қас жақсының белгісі,
Қара сөзді жоқтамас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы адамның, асыл мінезді жанның сипатын айтады. Аққу қалай құстардың ішінде көрікті, таза, биік қадірлі құс саналса, сондай-ақ қас жақсы адам да жалғызсып, пайда іздеп, ұсақ сөзге ермейді. «Жалғыз жатып оттамас» дегені — нағыз қадірлі жан өз пайдасын ғана күйттемей, көппен араласып, елмен бірге өмір сүреді. Ал «Қара сөзді жоқтамас» — жаман, дөрекі, ұсақ әңгімеге әуес болмайды, өсек пен орынсыз дауға құмартпайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы аққу — сұлулықтың, тазалықтың, биіктіктің символы. «Құстың төресі» деуі оның ерекше қадірін көрсетеді. «Қара сөз» — ауыр, тұрпайы, жаман сөздің бейнесі; бұл жерде әдепсіз сөйлеу, кекету, дауласу мағынасында қолданылған. Сондықтан мақал жақсы адамның ішкі мәдениеті сөзінен, жүріс-тұрысынан көрінетінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сабырлы, мәдениетті, өз қадірін білетін адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста бір әріптес өсекке араласпай, бәрімен сыпайы сөйлеп, өз ісін тындырып жүрсе, оны «қас жақсының белгісі» деп мақтауға болады.
Jalǵyz jatyp ottamas,
Qas jaqsynyń belgisi,
Qara sózdi joqtamas.