Жарлы болар жігітке
Қазалы мал тап болар.
Жалғыз болар жігітке
Бедеу қатын тап болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірде жолы болмай жүретін, ісі оңға баспайтын адамға сәтсіздік үсті-үстіне жабыса беретінін меңзейді. Тура мағынада: жарлы жігітке қазалы, яғни шығын әкелетін мал кезігеді; жалғыз жігітке бедеу қатын тап болады. Астарлы мағынасы: адамның бақ-талайы, тұрмыс жағдайы немесе қылығына қарай қиындық көбейеді, кейде бір сәтсіздік екіншісін шақырады. Халық мұнда мұң мен ыңғайсыздықты әжуалай отырып, тағдырдың ауыр салмағын көрсеткен.
Образдар мен теңеулер
«Қазалы мал» — пайдасынан зияны көп, бағы жанбаған істің белгісі. «Бедеу қатын» — шаңырақтың берекесіне сынақ түсіретін, ұрпақ жалғастыруына кедергі келтіретін қиын жағдайдың бейнесі. «Жарлы» мен «жалғыз» сөздері тек кедейлікті ғана емес, тірек пен тіршілік иесінің аздығын да аңғартады. Яғни мақал адамның жалғыз қалуы, тұрмысы төмен болуы өмірді тіпті ауырлата түсетінін образ арқылы жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал көбіне бірінен соң бірі келетін сәтсіздікті сипаттағанда айтылады. Мысалы, бір адам жұмыстан шығып қалып, дәл сол кезде үйіндегі техникасы бұзылып, қосымша шығынға батып жатса, жұрт: «Жарлы болар жігітке қазалы мал тап болар» деп айтуы мүмкін. Бірақ оны тура мағынада емес, өмірдің ауырлап кеткенін білдіретін астарлы сөз ретінде қолданған жөн.
Qazaly mal tap bolar.
Jalǵyz bolar jigitke
Bedeý qatyn tap bolar.