Жапалақ құс мақтанса,
«Жардан тышқан алдым» дер.
Жаман адам мақтанса,
«Жақсының аяғынан шалдым» дер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өз дәрежесіне сай емес, орынсыз мақтанған адамның сөзі де, ісі де қисынсыз болатынын меңзейді. Жапалақтың «жардан тышқан алдым» деуі — өзіне үлкен ерлік сияқты көрінетін, бірақ шын мәнінде ұсақ тірлікті әсірелеу. Сол сияқты жаман адам да мақтанса, өз жетістігін емес, біреуге қиянат жасағанын, жақсылыққа кедергі болғанын айтып мақтанады. Яғни мақал адамды мақтанға емес, шынайы ізгі іс пен адал еңбекке үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы жапалақ — түнде жүретін, әлсіздеу құс. Оның тышқан ұстауы — үлкен ерлік емес, табиғатына тән қарапайым әрекет. Ал «жақсының аяғынан шалдым» деген сөз — жаман адамның өзгенің жолын кесіп, өсек не қастықпен аты шығатынын бейнелейді. Құс пен адамды қатар алу арқылы халық мақтаншақтықтың бос екенін өткір әжуамен көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал өзін өзгеден жоғары қоюға тырысатын, бірақ шын еңбегі аз адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер әріптесінің жасаған жұмысын өзінікі қылып көрсетіп, сонымен мақтанса, жұрт оның жасандылығын осы мақалмен түйреп айта алады.
«Jardan tyshqan aldym» der.
Jaman adam maqtansa,
«Jaqsynyń aıaǵynan shaldym» der.