Жаны ашымастың қасында басың ауырмасын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жаны ашымайтын, мейірімі жоқ адамның қасында жүрсең, өзіңе зиян келіп, басың ауыруы мүмкін деген ескерту. Астарлы мағынасы — жүрегінде жылуы жоқ, селқос, қатыгез немесе өз пайдасын ғана ойлайтын адаммен араласу адамның көңілін түсіреді, сенімін жоғалтады, тіпті қиындыққа ұшыратады. Сондықтан кіммен жақын болуды, кімге сыр ашуды оймен таңдаған дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаны ашымау» — басқаға жанашырлық танытпау, қамқор болмау деген образды тіркес. «Басың ауырмасын» дегені тек физикалық ауырсыну емес, көңілге салмақ түсу, уайымға батуу, сорың қайнау мағынасын береді. Яғни мақал адамды салқын мінезді, пайдакүнем кісіден сақтандырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл сөзді жұмыс орнында, достықта не интернеттегі қатынаста қолдануға болады. Мысалы, біреу уәдесінде тұрмай, сеніміңді қайта-қайта ақтамағанда, оған толық арқа сүйеу дұрыс емес. Сондай кезде «жаны ашымастың қасында басың ауырмасын» деп, өзіңді сақтап, арақатынасты шектеген жөн.