Жарлы деп сөкпе ,
Пайғамбарға тілің тиеді ,
Жалғыз деп сөкпе ,
Құдайға тілің тиеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал кедей адамды, жалғыз жанды кемсітуге, сөзбен түйреуге болмайтынын ескертеді. Тура мағынасында жарлыны сөгу – әлсізге тиіскендік, ал астарлы мағынасында кез келген адамды қорлау арқылы адамгершіліктен айрылу, ауыр күнәға бару деген ой жатыр. Халық мұнда мейірім, сабыр, құрмет қажет екенін айтады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «Пайғамбарға тілің тиеді», «Құдайға тілің тиеді» деген тіркестер өте ауыр ескерту ретінде берілген. Бұл сөздер біреуді жәбірлеу, әсіресе мұқтаж не жалғыз адамды менсінбеу – тек адамға емес, діндік-имандылық өлшемге қарсы іс дегенді білдіреді. Яғни сөздің салмағы күшейтіліп, ар-ұят пен жауапкершілік алдыңғы орынға шығады.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал әлсізді, жағдайы төменді келемеждеген адамдарға қарата айтылады. Мысалы, жұмыста бір қызметкердің киімі ескі болғаны үшін мазақ қылса, үлкендер осы мақалмен тоқтатып, «адамның киіміне емес, мінезіне қара» деп ескертеді. Бұл – жанашырлыққа, сыйластыққа тәрбиелейтін өнеге.
Paıǵambarǵa tiliń tıedi ,
Jalǵyz dep sókpe ,
Qudaıǵa tiliń tıedi.