Жапалақ жамбасына басып жейді,
Аңсұңқар жан-жағына шашып жейді.
«Жапалақ жамбасына басып жейді, Аңсұңқар жан-жағына шашып жейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әркімнің табиғаты, мінезі мен күнкөріс тәсілі әртүрлі болатынын білдіреді. Жапалақ олжасын қалай тапса, солай ғана тұтынады, ал аңсұңқар асын кеңінен, шашып жейді. Астарлы мағынасы — адамдардың да пиғылы, жомарттығы, сараңдығы, ұқыптылығы не ысырапшылдығы әрқилы; біреуі барын есеппен жұмсаса, біреуі қолындағысын орынсыз шашуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы жапалақ пен аңсұңқар — екі түрлі мінездің бейнесі. Жапалақтың «жамбасына басып жеуі» оның тығылып, үнемдеп, жұтаңдау тіршілік ететінін аңғартады. Ал аңсұңқардың «жан-жағына шашып жеуі» кең қолтық, еркін, тіпті ысырапқа жақын мінезді көрсетеді. Осы екі құс арқылы халық адам бойындағы қанағат пен ысырап, тарлық пен молдықтың қарымын дәл суреттеген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам ақшаны, уақытты немесе мүмкіндікті қалай пайдаланатынын сипаттағанда қолданылады. Мысалы, бір адам айлығын түгел жоспарлап, қажетіне ғана жұмсайды, ал екіншісі табысын ойланбай шашып, кейін қиналады. Сонда бұл мақал «әркім өз ырысын өз мінезіне сай жұмсайды» деген ойды еске салады.
Ańsuńqar jan-jaǵyna shashyp jeıdi.