Жаңадан байыған жақынын танымас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жаңадан байып, дәулетке қолы жеткен адам кейде бұрынғы туысын, жақынын, бірге өскен жора-жолдасын менсінбей, сырт айналып кетуі мүмкін деген ой айтылады. Мақал тура мағынасында — байыған кісі жақынын танымай қалғандай көрінеді; ал астарлы мағынасы — байлық адам мінезін өзгертіп, тәкаппарлыққа, салқындыққа ұрындыруы мүмкін. Мұнда халық «мал-мүлік көбейсе де, адамдық пен кішіпейілдікті жоғалтпа» деген ескерту береді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «байыған» сөзі тек ақшаға емес, дәулет пен мансапқа жеткен адамның бейнесіне айналған. «Жақын» — ең алдымен туыс, дос, ел ішіндегі қымбат адам. «Танымас» дегені нақты ұмытуды емес, сыйластықтың азаюын, кеуде керуді білдіреді. Яғни образ арқылы байлық пен адамгершілік бір-біріне сын ретінде қойылады: дүние артқан сайын мінез де сыналады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір адам кәсіп ашып, табысы өссе, бұрын бірге жүрген достарын менсінбей кетсе, жұрт осы мақалмен ескерту айтады. Ол адамға: «Байысаң да, бастағы еліңді, жақыныңды ұмытпа» деген тәрбиелік мағына береді.