Жаңа байдан қалтаң қалмайды,
Ескі байдан талтаң қалмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жаңа бай жомарт көрініп, келген адамға қол ұшын созғандай болады, ал ескі бай ондай емес, сараңдау келеді деген ой бар. Астарлы мағынасы — адамның байлыққа, дәулетке қатынасы уақыт өте өзгереді: бастапқыда сән-салтанаты бар, қолы ашық көрінген жан кейін есепшіл, сақ, кейде тар пейілді болып кетуі мүмкін. Халық мұнда байлықтың сыртқы жылтырына алданбауды ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Қалтаң қалмайды» деген тіркес — сый-сияпат, көмек, шығынсыз пайда сияқты әсерді білдіреді. «Талтаң қалмайды» дегені — паңдану, астамсу, әсіре еркелеу, өзіне сеніп кердеңдеу мағынасын береді. Яғни жаңа байдың қолы ашық, ал ескі байдың мінезі қатқыл, есепті болуы мүмкін деген халықтық байқау жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды байлыққа, қызметке немесе лауазымға жаңа келген адамдардың мінезі өзгеретінін айту үшін қолдануға болады. Мысалы, бір адам жаңа жұмысқа орналасқанда бәріне көмектесіп, кең пейіл танытады, ал біраз уақыттан кейін өз пайдасын көбірек ойлай бастаса, осы мақал айтылады. Бұл сөз адамдарды сыртқы жомарттыққа ғана сенбей, мінездің тұрақтылығына қарауға шақырады.
Eski baıdan taltań qalmaıdy.