Жапалақ көрсең атып ал,
Жаманнан басыңды сатып ал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жапалақ құсын көрсең, дереу атып түсір, ал жаман адамнан басыңды аман сақта деген ой. Астарлы мағынасы — зиянды, кесірлі, пиғылы бұзылған адамнан аулақ жүр, онымен араласып, өзіңе сор қондырма. Халық мұнда жамандықтан ерте сақтану, кеселді дер кезінде тоқтату қажет екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Жапалақ — түнде жүретін, көбіне жаман ырыммен байланыстырылатын құс бейнесі. Ол бұл жерде кесір, қауіп, берекесіздік символы ретінде алынған. Ал «жаман адам» дегені — өтірік айтатын, іріткі салатын, сенімге қиянат жасайтын кісі. «Басыңды сатып ал» тіркесі — өз абыройыңды, тыныштығыңды, тіпті қажет болса, бір істі құрбан етіп болса да, жамандықтан құтыл деген қатқыл ескерту.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға зиян келтіретін ортаны, теріс ықпалды дер кезінде тануға шақырады. Мысалы, ұжымда бір адам үнемі өсек таратып, басқаларды бір-біріне айдап салса, онымен арақатынасты шектеп, өз беделіңді де, тыныштығыңды да сақтаған дұрыс. Яғни мақал сақтық пен өмірлік зеректікті үйретеді.
Jamannan basyńdy satyp al.