Жапырағыңды малдан сақта,
Бұтағыңды балтадан сақта.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды өз несібесін, дәулетін, тіршілігін қорғауға шақырады. Тура мағынасында ағаштың жапырағын мал жеп қоюы мүмкін, бұтағын балта шауып кетуі мүмкін. Астарлы мағынасында адамның қолындағы барын, еңбегінің жемісін, шаруасының берекесін сыртқы қауіптен сақтап, ұқыпты болу керек деген ой айтылады. Яғни, барды бағаламасаң, оп-оңай жоғалтып алуың мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жапырақ» — тіршілік сәні, береке мен ұсақ болса да құнды нәрсе. «Мал» — бейқамдық пен күтімсіздіктің белгісі, кейде өзіңнен тыс келетін қауіп. «Бұтақ» — өсіп-өну, ілгерілеу, ал «балта» — қасақана зиян, кесір. Осы бейнелер арқылы халық «сақтық жоқ жерде шығын көп» екенін өте әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды ақша, жұмыс, денсаулық, жеке дерек сияқты құндылықтарды қорғау керек болғанда қолдануға болады. Мысалы, адам табысын көбейтсе де, оны жоспарсыз жұмсап жіберсе, кейін қиналады. Сол кезде «жапырағыңды малдан сақта, бұтағыңды балтадан сақта» деп, барды ұқыппен ұстап, қауіптің алдын алуға үндейді.
Butaǵyńdy baltadan saqta.