Бұралқы мал мінуге жақсы.
«Бұралқы мал мінуге жақсы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал адамның өзіне тиесілі емес, иесіз не бөтен нәрсені аямай пайдаланатынын сынайды. «Бұралқы мал» — иесінен адасып, бөтен ауылға келіп қосылған, иесі белгісіз мал. Оны «мінуге жақсы», өйткені шаршатып, жарақаттап алса да, ешкім сұрамайды, жаның ашымайды. Өз малын адам аяп мінеді, ал бөтен малды аямай шаба береді. Астарлы мағынасы — адам өзгенің, ортақтың мүлкіне өзінікіндей ұқыпты болмайды, жауапкершілік жоқ жерде аяушылық та азаяды. Мақал мысқылмен айтылып, осы мінезді әшкерелейді.
Образдар мен теңеулер
«Бұралқы» — иесіз, қаңғып жүрген деген сөз. Малды баптау, аяу — көшпелі қазақтың ең маңызды әдеттерінің бірі, сондықтан бөтен малды аямай міну әдепке жат саналған. Мақалда бұл бейне адам мінезінің әлсіз тұсын көрсетеді: «менікі емес» деген ой ұқыпсыздыққа жол ашады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал ортақ мүлікке, жалға алынған затқа немесе жұмыс құралына қатысты айтылады. Мысалы, біреу жалға алған көлікті жолсыз жермен айдап, күтпей тапсырады, ал өз көлігін жуып-тазалап, абайлап жүргізеді. Сол сияқты кіреберістегі, саябақтағы ортақ мүлікті сындырып кететіндер де бар. Мақал өзгенің дүниесін де, ортақ игілікті де өзіңдікіндей сыйлауға шақырады.