Ғалыммен жақын болсаң, қолың жетер,
Залыммен жақын болсаң, басың кетер.

Негізгі мағынасы

Ғалыммен аралассаң, одан білім, ақыл, дұрыс бағыт аласың. Оның сөзі мен ісі сені биікке жетелейді, сондықтан «қолың жетер» дегені — мақсатқа, табысқа, ілгерілеуге жол ашылады. Ал залыммен жақын болсаң, оның жаман мінезі, әділетсіздігі, зорлығы саған да кесірін тигізеді. «Басың кетер» дегені — абыройыңнан, тыныштығыңнан, тіпті өміріңнен айырылу қаупі бар деген астарлы ескерту.

Образдар мен теңеулер

Мақалдағы «қол» — адам еңбегі мен жетістігінің, ал «бас» — өмірі, ар-намысы, қауіпсіздігі. «Жету» мен «кету» қарама-қарсы қойылып, екі түрлі ортаның екі түрлі тағдыр әкелетіні көрсетіледі. Ғалым — жарыққа бастайтын тұлға, залым — қараңғылық пен қасіреттің бейнесі.

Қазіргі өмірде

Бұл мақал бүгін де өзекті: кіммен дос болып, кімнен үлгі алатынымыз маңызды. Мысалы, студент білімді ұстазға, талапты достарға жақын жүрсе, жақсы оқып, дұрыс жол табады; ал бұзақы, айлакер ортаға ерсе, оқуынан да, тәртібінен де айрылуы мүмкін.