Бұға берсең, сұға береді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсеге тым ерік берсең, ол шектен шығып, одан әрі де сұрана береді. Астарлы мағынасы: адамға не нәрсеге болса да орынсыз кеңшілік, шектен тыс еркелету, бақылаусыз еркіндік берсең, ол соны өз пайдасына жаратып, тоқтаусыз талап қояды. Сондықтан тәрбие де, қарым-қатынас та, билік те белгілі бір өлшеммен, тәртіппен болғаны дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бұға беру» — тізгінді бос жіберу, шектеусіз мүмкіндік беру деген ұғымды білдіреді. «Сұға беру» — одан сайын сұрау, қанағатсыздық таныту. Екі сөз бір-біріне ұйқасып, адамның ашкөздігі мен шектен шығуын дәл бейнелейді. Халық осы арқылы «артық еркіндік бұзады» деген ойды ықшам түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды бала тәрбиесінде, жұмыс орнында, тіпті достық қатынаста да қолдануға болады. Мысалы, қызметкер бір рет кешіксе де сөгіс көрмей, үнемі кешігіп жүрсе, ол мұны қалыпты нәрсе санап алады. Сол сияқты, балаға бәрін ылғи бере берсең, кейін ол одан да көп нәрсе талап етуі мүмкін. Сондықтан мейіріммен бірге тәртіп те қажет.