Бір ұрты май,
Бір ұрты қан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезінің екіұштылығын білдіреді: бір жағында жұмсақ, пайдалы, кеңпейіл көрінсе, екінші жағында қатал, зұлым, кекшіл болуы мүмкін. Тура мағынасында «бір ұрты май, бір ұрты қан» деген сөз адамның бет әлпеті емес, ішкі болмысының қайшылығын астарлап көрсетеді. Яғни, сырттай жылы, іштей суық; бір сәтте мейірімді, бір сәтте қаһарлы адам туралы айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «май» — жұмсақтықтың, тоқшылықтың, жайлы мінездің белгісі. Ал «қан» — қаталдықтың, ашудың, жаулықтың нышаны. Екі ұрттың қарама-қарсы берілуі адамның біркелкі емес, құбылмалы табиғатын дәл бейнелейді. Халық мұндай сөзбен адамның шын жүзін тану қиын екенін ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мінезі тұрақсыз, сөзі мен ісі қабыспайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам жұмыста бәріне күліп, ілтипат көрсетіп жүріп, сәл ренжісе, артынан өсек айтып, зиян келтірсе, жұрт оны осы мақалмен сипаттайды. Бұл — адамға сыртқы сыпайылыққа ғана емес, ішкі адалдыққа да қарау керек деген ой.
Bir urty qan.