Бір тентек, бір ақылды таласса,
Атысқан жаудай болар.
Екі тентек таласса,
Сап-саудай болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамдардың мінезі әртүрлі болғанда, дау-дамайдың да сипаты өзгеретінін аңғартады. Бір тентек пен бір ақылды таласса, ақылсыздың ырқына ермей, салмақты адамның сөзі ауыр түсіп, тартыс ушығып, жауға айқасқандай қатты болады. Ал екі тентек таласса, екеуі де сабырсыз, бір-біріне тоқтау айтпайтын болғандықтан, сөздері де, әрекеті де босқа кетіп, түк шықпайтын сапасыз шаруаға айналады. Яғни, дауда жеңетін нәрсе — ашу емес, ақыл.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «атысқан жаудай» тіркесі таластың өте қатты, шиеленісті, ымырасыз болатынын бейнелейді. Ал «сап-саудай» дегені — сапасы жоқ, нәтижесіз, құр әурешілік деген ұғымды білдіреді. Халық осы екі образ арқылы ақыл мен тентектікті салыстырып, мінездің дау үстіндегі әсерін нақты көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасындағы, жұмыстағы немесе әлеуметтік желідегі сөз таласына да сай келеді. Мысалы, бір адам мәселені сабырмен түсіндіріп тұрса, ал екіншісі қызбалықпен жауап берсе, дау өршіп кетеді. Ал екі тарап та эмоцияға берілсе, әңгіме нақты шешімге жетпей, бос ұрыспен аяқталады.
Atysqan jaýdaı bolar.
Eki tentek talassa,
Sap-saýdaı bolar.