«Барлық адамзат бір бауыр.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бауыр — бір анадан туған, бір қанды жақын туыс. Мақал осы ұғымды бүкіл адамзатқа таратады: жер бетіндегі халықтардың бәрі түбі бір, бір шаңырақтың балаларындай туысқан. Тілі, ділі, түр-түсі бөлек болса да, адамның қуанышы мен қайғысы ортақ, ауырғанда бәрі бірдей ауырады. Мақал адамды ұлтына, дініне қарап бөлмеуге, басқа елдің адамына да бауырға қарағандай мейіріммен қарауға шақырады. Ол достық пен бейбітшілік туралы әңгімеде жиі еске алынады.
Образдар мен теңеулер
«Бауыр» сөзінің тура мағынасы — адамның ішкі мүшесі, жүрекпен қатар аталатын, тіршілікке ең қажет ағза. Қазақ туысты осы мүшенің атымен атаған: «бауырым» деп туған інісін, сіңлісін еркелетеді, «бауырына басу» — жақын тарту. Сондықтан «бір бауыр» дегенде бір денедей тұтас, ажыратуға келмейтін туыстық елестейді. «Адамзат» — бүкіл адам баласы деген жалпылама сөз, «барлық» сөзі оны тағы күшейтеді. Кең ұғым мен жақын, жылы ұғымның қатар келуі мақалдың күшін береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал көбіне ұлтаралық достық, татулық, көмек туралы айтылады: мектептегі тәрбие сағатында, мерекелерде, басқа елде апат болғанда көмек жинағанда. Үні жылы, біріктіруші. Көп ұлтты ортада балалардың бірін-бірі жат санамауы үшін айтылады. Біреудің тілі мен мәдениетін елемей, «бәрі бірдей» деп оның ерекшелігін жоққа шығару үшін пайдалану мақал мәніне жат. Мысалы: «Жер сілкінісінен зардап шеккендер алыс елде болса да, көмектесейік — барлық адамзат бір бауыр».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылға көшіп келген басқа ұлттың отбасына көршілер қыстың отынын жеткізіп береді; ақсақал оларды «бауырым» деп қарсы алады.
— Мектептегі ұлттар достығы кешінде мұғалім әр халықтың асын бір дастарханға қойып, балаларға адамзаттың бір бауыр екенін айтады.
— Жолда көлігі батпаққа батқан шетелдік саяхатшыларды ауыл жігіттері тракторымен шығарып, ақысын алмай шығарып салады.