Барлық не жегізбес,
Жоқтың не дегізбес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның қолында бар молшылық болса, ол бәрін жегізеді, яғни қалағаныңды орындатады; ал жоқшылық болса, адамды неше түрлі сөз айтқызады, амалсыздықтан әрнәрсеге барады. Астарлы мағынасы — байлық пен мүмкіндік адамның тұрмысын жеңілдетеді, ал кедейлік пен таршылық кейде адамды ұятқа да, ауыр сөзге де жетелейді. Бірақ мақал жұртты кемсіту үшін емес, жоқшылықтың қиындығын түсіндіру үшін айтылған.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жегізбес» сөзі молшылықтың күші мен ықпалын білдіреді: қолыңда ресурс болса, көп нәрсе қолжетімді болады. Ал «дегізбес» сөзі жоқтықтың адамның тілін де, мінезін де қыспаққа алатынын көрсетеді. Яғни ас-су, несібе, мүмкіндік тек қарын тойғызбай, адамның абыройы мен көңіл күйіне де әсер етеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табысы аз, мүмкіндігі шектеулі жанның жағдайын түсіндіргенде қолданылады. Мысалы, студент ақшасы жетпегендіктен қымбат жатақханаға емес, алыстағы арзан пәтерге баруға мәжбүр болса, осы мақалдың мәні көрінеді. Ол адамды сыпайы қарап, таршылықты түсінуге шақырады.
Joqtyń ne degizbes.