Барболсаң «жоқпын» деме,
Жоқ болсаң «тоқпын» деме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды шынайылыққа, кішіпейілділікке шақырады. Тура мағынасында: қолыңда бар нәрсе болса да, өзіңді жоққа шығарма; ал жоқшылық көрсең де, өзіңді бармын деп асыра мақтама деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — адамның шын қалпы сөзінен, ісінен көрінеді. Байлыққа мастануға да, таршылықта жасандылық көрсетуге де болмайды. Қазақ танымында ар мен шындық бәрінен жоғары.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жоқпын» және «тоқпын» сөздері тек мал-мүлік не ас-су жайын емес, адамның ішкі күйін, тұрмыс деңгейін, көңіл күйін білдіреді. «Жоқпын» — таршылық, тапшылық, мұқтаждықтың ишарасы. «Тоқпын» — молшылық, қанағат, жеткіліктілік белгісі. Екі ұғымды қарсы қою арқылы мақал адамға өз орнын білу, даңғазалықтан сақтану керегін ұқтырады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Әлеуметтік желіде не күнделікті өмірде мүмкіндігі шектеулі болса да, өзін бай сияқты көрсетуге тырысатын адамдар кездеседі. Мысалы, қарызға батып жүріп қымбат зат алып, сыртқа салтанатты көрінуге тырысқан адамға осы мақал дәл келеді. Шындықты жасыру емес, барға қанағат етіп, өз қадіріңді сақтау маңызды.
Joq bolsań «toqpyn» deme.