Жақсылық, жамандық туралы 2195
Жақсылық пен жамандық туралы мақал-мәтелдер өмірлік таңдау, мінез, адамгершілік пен жауапкершілікті ұқтырады.
2195
Мақал-мәтел
723.2K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Жаманнан жарты аяқ ас қалады.
Негізгі мағынасы Жаман адамнан не пайда, не береке шықпайды деген ой айтылады. Тура мағынада: жаман, сараң не пейілі…
Қадіріңді білмегенге қадіріңді кетірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз қадір-қасиетін, ар-намысын бәрінен жоғары қоюы керек дегенді білдіреді. Тура…
Бит қабығынан биялай тоқыған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің мүлде қисынсыз, қолданысқа жарамсыз екенін білдіреді. Тура мағынасында «биттің…
Баяғы жартас - бір жартас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қанша уақыт өтсе де, баяғы жартас сол күйінде қалады. Астарлы мағынасы…
Малды теппе, ақты төкпе.
Негізгі мағынасы «Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура…
Жақсы сөз сүйіндіреді,
Жаман сөз күйіндіреді.
Жаман сөз күйіндіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адамға тікелей әсер ететінін айтады. Жақсы, жылы, орынды айтылған сөз адамды…
Білім іздеген өсер,
Бүлік іздеген өшер.
Бүлік іздеген өшер.
Негізгі мағынасы Білім іздеген адам үнемі алға басып, ойы да, өмірі де кеңейеді. Ал бүлік, дау-дамай, араздық іздеген…
Төркіні жақынның төсегі жиылмас.
Негізгі мағынасы Төркіні жақын адам төркін жұртына жиі қатынап, көңілі ауып жүретіндіктен, өз үйінде ұзақ аялдамай…
Ішің күйсе, тұз жала.
Негізгі мағынасы «Ішің күйсе, тұз жала» деген мақал адамның ішкі қызғанышын, ашу-ызасын немесе күйінішін сыртқа шығара…
Таспен атқанды аспен ат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жамандық жасағанға жамандықпен емес, жақсылықпен жауап бер дегенді білдіреді. Тура…
Айырылмастай досыңа,
Қайырылмастай сөз айтпа.
Қайырылмастай сөз айтпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сөзді ойланып айту керек екенін ескертеді. Тура мағынасы — айырылмас досыңды…
Жақсылық зая кетпейді,
Жамандық пайда етпейді.
Жамандық пайда етпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жасалған жақсы іс босқа кетпейді, ал жаман іс ешқашан шын пайда…
Жақсыдан жаман туады,
Бір аяқ асқа алғысыз.
Жаманнан жақсы туады,
Адам айтса нанғысыз.
Бір аяқ асқа алғысыз.
Жаманнан жақсы туады,
Адам айтса нанғысыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тектілігі мен тәрбиесі бір ғана туған әке-шешеге қарап толық өлшенбейтінін…
Аузы қисық болса да, бай баласы сөйлесін.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аузы қисық, яғни сөйлеу мәнері кемшін болса да, байдың баласы сөйлесін…
Ең тәтті де - тіл,
Ең ащы да - тіл,
Ең ащы да - тіл,
Негізгі мағынасы Бұл мақал тілдің, яғни сөздің қуаты өте зор екенін білдіреді. Тәтті тіл — адамды баурап алатын…
Атадан жақсы ұл туса,
Елдің қамын жейді;
Атадан жаман ұл туса,
Елдің малын жейді.
Елдің қамын жейді;
Атадан жаман ұл туса,
Елдің малын жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата тәрбиесінің, ұрпақтың мінезі мен ел алдындағы жауапкершіліктің зор екенін айтады. Жақсы…
Таяқтың екі ұшы бар.
Негізгі мағынасы «Таяқтың екі ұшы бар» деген мақал кез келген істің екі жағы болатынын білдіреді. Бір әрекеттің пайдасы…
Би екеу болса, дау төртеу болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі екі би қатар қарап, әрқайсысы өз айтқанын дұрыс көрсе, дау одан…
Күріш арқасында күрмек су ішеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күріш өскен жерде онымен бірге күрмек те суға қанып өседі. Астарлы…
Ет сасыса, тұз себер,
Тұз сасыса, не себер?
Тұз сасыса, не себер?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ет бұзылса, оны тұзбен сақтауға немесе иісін басуға болады. Ал тұздың өзі…
Тесік моншақ жерде қалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тесілген, яғни жібі үзілген моншақ жерге түссе, жоғалмай, бір күні…
Жерге еткен жақсылық жерде қалмайды.
Негізгі мағынасы Жерге жасалған жақсылық ешқашан зая кетпейді деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада жерді…
Бауыры бүтін пенде жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам баласының денесі де, өмірі де мінсіз емес, әркімнің өз кемшілігі…
Сау басына сақина тілеп.
Негізгі мағынасы «Сау басына сақина тілеп» деген мақал адамның өзіне қажетсіз пәле іздеп, тыныш тұрған тіршілігіне өзі…
Мақтаған қыз тойда осырар.
Негізгі мағынасы Мақал адамның шектен тыс мақтауға еріп, орынсыз лепірмеуін ескертеді. Тура мағынада: тойдағы…
Бір түлікке бай болғанша,
Әр түлікке сай бол.
Әр түлікке сай бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ғана мал түріне түгел бай болып, соған ғана сүйеніп қалма, әр…
Су бергеннің сауабы бар,
Су төккеннің сұрауы бар.
Су төккеннің сұрауы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсылық жасаған адамның еңбегі зая кетпейтінін, ал орынсыз қиянат пен ысыраптың жауапсыз…
Алты аласы, бес бересі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның ешкімге қарызы да, өкпесі де, дауы да жоқ екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Күндес қатын күнде ауру,
Қала берді түнде ауру.
Қала берді түнде ауру.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қызғаныш пен күндестіктің адамды іштен жеп, тынышын бұзатынын білдіреді. Тура мағынада…
Сиыр баққанда бірге едік,
Жаңғақ қаққанда бөліндік.
Жаңғақ қаққанда бөліндік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдардың қиын кезеңде тату болып, тірлік жеңілдегенде немесе пайда көрінгенде аралары суып…
Соқыр атқа қотыр ат үйір.
Негізгі мағынасы «Соқыр атқа қотыр ат үйір» деген мақалдың тура мағынасы — кемістігі бар, әлсіз екі аттың бір-біріне…
Дүниеде тас қатты,
Тасты еріткен ас тәтті.
Тасты еріткен ас тәтті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тас өте қатты нәрсе, ал ас — адамның күш-қуатын арттыратын, өмірге…
Үй менікі демеңіз,
Үй сыртында кісі бар.
Үй сыртында кісі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға үйдің, жеке кеңістіктің өзі де шексіз еркіндік емес екенін ескертеді. Тура…
Тек жүрсең - тоқ жүресің.
Негізгі мағынасы Тек жүрсең – тоқ жүресің деген мақалдың тура мағынасы: адам орынсыз әуреге түспей, сабыр сақтап…
Ет дегенде бет бар ма?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: етке, яғни дәмді асқа құмар адам оны көргенде бетінің, ұялудың, именудің…
Ит итті жұмсайды,
Ит құйрығын жұмсайды.
Ит құйрығын жұмсайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ит бірін-бірі иіскеп, шақырып, қозғалысқа келтіретіндей көрінеді; ал…
Тура биде туған жоқ,
Туғанды биде иман жоқ.
Туғанды биде иман жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әділдік пен адалдықты жоғары қояды. Тура би — туысына, досына, өз мүддесіне қарамай…
Таңдаған тазға жолығады,
Ақылы азға жолығады.
Ақылы азға жолығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам өз таңдауының, өз бағытының нәтижесінде белгілі бір жанға жолығады…
Бақ кейде тауып қонады,
Кейде ауып қонады.
Тауып қонса, ескертеді,
Ауып қонса, есіртеді.
Кейде ауып қонады.
Тауып қонса, ескертеді,
Ауып қонса, есіртеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бақ пен ырыстың адамға әрқалай келетінін айтады. Кейде жақсы бақ өз еңбегіңмен, дұрыс…
Болат қайнауда шынығады,
Батыр майданда шынығады.
Батыр майданда шынығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам да, болат та қиындық үстінде шыңдалады деген ойды білдіреді. Тура мағынасында болат…
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер сен…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Ас біреудікі болғанмен қарын өзіңдікі,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ас-су біреудің дастарқанынан, өзгенің қолынан келуі мүмкін, ал оны…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер жақсылық пен жамандықтың ара-жігін айқындап, адам баласын ізгілікке, адалдыққа және сабырға үндейді. Қазақ даналығы жақсылықтың қайтарымы болатынын, ал жамандықтың түбі өкінішке апаратынын қысқа да нұсқа тіркестермен жеткізеді.
Жинақта достық, қиянат, кешірім, ниет, сөз бен іс бірлігі сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Мұндай мақалдар күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға, жақсы мінез қалыптастыруға және жаман әдеттен сақтануға бағыт береді.
Жинақта достық, қиянат, кешірім, ниет, сөз бен іс бірлігі сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Мұндай мақалдар күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға, жақсы мінез қалыптастыруға және жаман әдеттен сақтануға бағыт береді.