Ақкөңілден би қойсаң,
Бұрылмас сөзге арадан.
Қара жүректен би қойсаң,
Аузы кеппес парадан.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал әділдік пен адалдықтың құнын терең түсіндіреді. Егер би, яғни ел ішіндегі төреші, ақкөңіл, таза жүректі адам болса, ол сөзге ермей, тура жолдан бұрылмайды. Ал егер би қара жүрек, ниеті бұзылған адам болса, ол парадан аузы құрғамай, әділ үкім емес, пайда іздейді. Тура мағынасында да, астарлы мағынасында да бұл сөз билік пен жауапкершілігі бар адамның мінезі шешуші екенін ескертеді.

Образдар мен теңеулер

«Ақкөңіл» — адал, мейірімді, таза ниетті адам. «Қара жүрек» — қатыгез, жемқор, пиғылы жаман адам. «Сөзге арадан бұрылмас» дегені — біреудің ығына жығылмай, әділ шешімнен таймау. «Аузы кеппес парадан» — пара алуға құмар, арсыздыққа жақын болу деген бейнелі сөз. Мұнда би бейнесі арқылы бүкіл басшылық пен төрелік иесінің мінезі көрсетілген.

Қазіргі өмірде

Бұл мақал бүгінгі күні де өзекті. Мысалы, сотта, мектепте, жұмыста немесе әкімшілік қызметте әділ адам тұрса, шешім сенімді болады; ал жемқор адам отырса, халықтың құқығы тапталады. Сондықтан бұл сөз кез келген басшыға: адал бол, парадан аулақ жүр, әділдікке қызмет ет деген ой салады.