Айыбы бардың тізесі қалтырайды,
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — айыбы, кінәсі бар адамның өзін сенімсіз сезініп, қорқақтап, жүрегі шайлығып тұратынын меңзейді. Астарлы мағынасы — жаман іс жасаған кісі сырт көзден де, сөзден де сескенеді, өйткені ар алдында да, ел алдында да өзін ақтап шығуы қиын. Демек, адам адал жүрсе, ешнәрседен қысылмайды; ал қателігі, кінәсі бар жанның көңілі тыныш болмайды.
Образдар мен теңеулер
«Тізесі қалтырау» — шын қалтырау ғана емес, қорқыныш пен қысылудың бейнесі. Халық бұл арқылы адамның ішкі күйін өте дәл суреттеген: дене дірілдеуі — жанның мазасыздығының белгісі. Мұндағы образ кінәнің ауырлығын да, ардың үстемдігін де көрсетеді. Яғни, адамды жазалайтын тек сыртқы жаза емес, ең алдымен өз ұяты.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өтірік айтқан, жауапкершіліктен қашқан не бір заңсыз іске араласқан адамға қатысты айтылады. Мысалы, қызметте құжатты бұрмалап, кейін тексеріс келгенде қатты абыржып жүрген адам туралы: «Айыбы бардың тізесі қалтырайды» деуге болады. Бұл сөз адамды адалдыққа, ашықтыққа шақырады.