«Айыр етекті шапандыға ит өш.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
«Айыр етекті шапандыға ит өш» деген мақал сыртқы пішінге, киім үлгісіне қарап біреуді жек көру, менсінбеу дұрыс еместігін аңғартады. Тура мағынасында айыр етекті шапан киген адамға иттің үріп, өшігуі айтылғандай көрінеді. Астарлы мағынасында адам кейде өзгеден бір ерекшелігі, кедейлігі, оғаштау көрінетін киімі үшін теріс көзқарас танытады деген ой жатыр. Яғни, сыртқы айырмашылыққа қарап орынсыз жақтырмау, кемсіту бар жерде түсінбеушілік көбейеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айыр етекті шапан» — дәстүрлі, бірақ қарапайым киімнің белгісі. Ал «ит өш» дегені — себепсіз шабуылдау, өшігу, жақтырмау бейнесі. Халық осы арқылы адамды киімімен емес, мінезі мен ісімен бағалау керегін ескертеді. Теңеу өте өткір, өйткені иттің өшігуі көбіне түсіндірілмейтін, бірақ мазасыз әрекет ретінде қабылданады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адамдарды сыртқы келбетіне, әлеуметтік жағдайына, не ұлттық киіміне қарап сынайтын кезде қолдануға болады. Мысалы, ауылдан келген студент қарапайым киініп жүрсе, оны сөгуге болмайды; оның білімін, тәртібін бағалау керек. Қысқасы, адамға әділ қарауға шақырады.