Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.5K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Ер қазынасы - ескі сөз,
Ел қазынасы - ескі сөз,
Тіл қазынасы - ескі сөз.
Ел қазынасы - ескі сөз,
Тіл қазынасы - ескі сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ердің, елдің, тілдің ең қымбат байлығы көне сөз, яғни атадан қалған өн...
Көз жетпеген жерге сөз жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің құдіретін көрсетеді. Тура мағынасында көз көрмейтін алыс жерге адам өзі бара алмас...
Шындық бар жерде,
Өтірік байқап жүреді.
Шындық жоқ жерде
Шіреніп, шайқап жүреді.
Өтірік байқап жүреді.
Шындық жоқ жерде
Шіреніп, шайқап жүреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындық бар ортада өтіріктің еркінсімей, үнемі сақтанып жүретінін айтады. Себебі ақиқат ба...
Сәлеміне қарай жауабы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның берген сәлемі мен ниетіне қарай жауап қайтару керек екенін білдіреді. Тура мағына...
Қолың ұста болсын,
Сөзің қысқа болсын.
Сөзің қысқа болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ісі мен сөзіне жауапты болуға үндейді. «Қолың ұста болсын» дегені — қол қусырып от...
Бай болам десең, аузыңды бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бай болғың келсе, аузыңды тый, орынсыз сөйлеме, сөзді өлшеп айт. Астарл...
Ине көзінен сынады,
Шешен сөзінен сынады.
Шешен сөзінен сынады.
**Негізгі мағынасы** Ине көзінен сынады, шешен сөзінен сынады деген мақал сөздің де, істің де өз өлшемі, өз сынағы бар е...
Қол өнері кілемде,
Сөз өнері өлеңде.
Сөз өнері өлеңде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қолмен жасалған бұйымның да, сөзбен жасалған шығарманың да өзіне тән шеберлікке сүйенетін...
«Кел» демек бар, «кет» демек жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Кел» деп шақыру да, «кет» деп шығарып салу да адамның ықыласы мен ниетіне байланысты. Мақалдың тур...
Жақсының сөзі ақыл шақырады,
Жаманның сөзі ашу шақырады.
Жаманның сөзі ашу шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның сөзі ойлануға, сабырға келуге, дұрыс шешім табуға жетелейді дегенді білдіре...
Әзіл түбі - апат.
**Негізгі мағынасы** «Әзіл түбі - апат» деген мақал орынсыз, шектен шыққан, не біреудің намысына тиетін қалжыңның соңы...
Сөздің басы - пышақ, түбі - бір құшақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің басталуы кейде өткір пышақтай болып, адамды жаралап жіберетінін, ал соңында соның...
Бақа сисе, көлге сеп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бақа қақсап бақылдаса, оның дауысы өзіне тән ортада — көлде ғана еленед...
Мал басынан байланады,
Адам тілінен байланады.
Адам тілінен байланады.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы: малды байлап ұстамаса, ол еркін кетіп қалады. Астарлы мағынасы: адам да өз...
Артық сөйле, кем сөйле,
Таразыдай тең сөйле.
Таразыдай тең сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орнымен айтуға үйретеді. Тура мағынасында «артық сөйлеме, кем сөйлеме» деп, сөйлеу...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.