Дәлдеп атып жауды өлтір,
Дәлдеп айтып дауды өлтір.
«Дәлдеп атып жауды өлтір, Дәлдеп айтып дауды өлтір.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жауды дәл атып жеңесің, дауды дәл айтып бітіресің дейді. Мерген мүлт кетпей көздеген жеріне тигізеді, шешен де даудың түйінін тауып, бір ауыз дәл сөзбен соңына нүкте қояды. Мақал дауды көп сөзбен созбай, нақты дәлелмен шешуге шақырады. Дауды өлтіру — оны мүлде тоқтату, қайта қоздырмау: дәл айтылған сөзден кейін екі жақтың да таласар жөні қалмайды.
Образдар мен теңеулер
Атып пен айтып, жау мен дау — бір дыбыспен ажырайтын ұйқасты жұптар. Мақал соғыс пен сөзді бір қатарға қояды: садақпен атқан оқ пен ауыздан шыққан сөздің екеуіне де дәлдік керек. «Дауды өлтір» деген батыл тіркес даудың тірі жау сияқты екенін сездіреді: оны жартылай жараласаң, қайта бас көтереді. Бұйрық райындағы «өлтір» сөзі ақылға қатаң, нақты үн береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды келіссөзге, сотқа, жиналысқа баратын адамға кеңес ретінде айтады: дәлелді дайында, нақты сөйле. Біреу бір ауыз нақты сөзбен ұзаққа созылған таласты тоқтатқанда мақтау ретінде де естіледі. Мысалы: «Құжаттарыңды ала бар, дәлдеп айтып дауды өлтір».
Қолданылу жағдаяттары
— Көршісімен жер шекарасы туралы дауласқан әкесіне ұлы ескі жер актісін тауып береді; әке «Дәлдеп айтып дауды өлтір» деп, оны алып жиналысқа барады.
— Құрылыста кім кінәлі деген таласты шебер өлшеуішпен бір тексеріп тоқтатқанда, жұмысшылар мақалды айтып күледі.
Dáldep aıtyp daýdy óltir.