Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.5K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Тіл тәтті, бауыр қатты.
**Негізгі мағынасы** «Тіл тәтті, бауыр қатты» деген мақал адамның сөзі жұмсақ, жылы болғанмен, туыстық немесе ішкі берек...
Сыйласқанға не жетсін,
Сөйлескеннен не кетсін?
Сөйлескеннен не кетсін?
**Негізгі мағынасы** Сыйласқанға не жетсін, сөйлескеннен не кетсін? деген мақал адамдардың бір-біріне құрметпен қарап, а...
Тіл қаруы - сөз.
**Негізгі мағынасы** «Тіл қаруы - сөз» деген мақал адамның ең күшті құралы — тілі мен сөзі екенін білдіреді. Тура мағын...
Сыпайы сөйлеу - сырбаздық,
Ағайын сәні - сыйластық.
Ағайын сәні - сыйластық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әдеппен, жұмсақ сөйлеген адам көркем, мәдениетті болып көрінеді; ал ту...
«Қарағым» деген жылы сөз,
Тон болып төнді жылытпаса да,
жанды жылытады.
Тон болып төнді жылытпаса да,
жанды жылытады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылы сөздің адамға тигізер әсері зор екенін айтады. Тура мағынасында, бір ауыз «қарағым»...
Аз сөйлесең де, саз сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көп сөйлемей, сөзді орнымен айту. Астарлы мағынасы — адам әр сөзін ойл...
Басқа пәле - тілден.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орынсыз айту, ойланбай сөйлеу адамға көп зиян әкелетінін ескертеді. Тура мағынасынд...
Тату болсаң, балдай бол,
Ащы болсаң, тұздай бол.
Ащы болсаң, тұздай бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезін түзеп, елмен тату, сөзімен де, ісімен де жұғымды болуды үйретеді. «Тату бо...
Аузына келгенді сөйлеу,
Ақымақтың ісі.
Алдына келгенді жеу,
Хайуанның ісі.
Ақымақтың ісі.
Алдына келгенді жеу,
Хайуанның ісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ойланып сөйлеуге, өзін ұстай білуге шақырады. «Аузына келгенді сөйлеу» — не болса...
Өлі - тірінің азығы,
Бір сөз - мың сөздің қазығы.
Бір сөз - мың сөздің қазығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тірі адам өлген кісінің артында қалған асын, малын, мұрасын пайдаланад...
Ашуың келсе, қолыңды тарт,
Айтпас жерде тіліңді тарт.
Айтпас жерде тіліңді тарт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ашуға ерік бермей, өз-өзін тежей білуі керек екенін айтады. Бірінші жолы ашу қысқ...
Орынды сөз - өрең,
Орынсыз сөз - керең.
Орынсыз сөз - керең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің орнын, мөлшерін және мезгілін дұрыс таңдаудың маңызын айтады. Орынды айтылған сөз...
Тілі бар халық - халық,
Тілі жоқ халық - балық.
Тілі жоқ халық - балық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тілі бар халық өз ойын айтып, тарихын, салтын, мұратын сақтай алады; а...
Сөз сөзден туады,
Сөйлемесе қайдан туады?
Сөйлемесе қайдан туады?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің жалғастықпен, байланыспен туатынын білдіреді. Бір ой айтылса, соған жауап ретінде...
Қатты айтсаң, қарындасқа жақпайсың,
Ақырын айтсаң, ақың кетеді.
Ақырын айтсаң, ақың кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді қалай айту керегін үйретеді. Біреуге шектен тыс қатты, өктем сөйлесең, ол ренжіп, с...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.