Жаптым жала, жақтым күйе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге жалған сөз жауып, бетіне күйе жағу, яғни оның абыройын түсіру. Астарлы мағынасы — адамды дәлелсіз жамандау, өсек тарату, орынсыз кінә тағу өте ауыр іс екенін білдіреді. Мұндай әрекет кісінің намысына тиіп қана қоймай, оның қоғамдағы беделіне де нұқсан келтіреді. Сондықтан мақал біреуді қаралау оңай, ал оны ақтау қиын деген ойды аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жала» — шындыққа жанаспайтын жалған айып, ал «күйе жағу» — адамның үстіне кір жұқтырғандай, абыройына дақ түсірудің бейнесі. Күйе қараңғылық пен ластықты елестетеді, сондықтан ол жаман сөздің, әділетсіз кінәнің белгісі ретінде қолданылған. Халық осы екі образ арқылы жала мен жаманатты бірдей ауыр ұғым етіп көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста немесе оқуда біреуді тексермей жамандау жағдайларына дәл келеді. Мысалы, әріптесі туралы дәлелі жоқ қауесет таратқан адам оның мансабына зиян келтіруі мүмкін. Сол себепті бұл мақал адамдарды сөзге сақ болуға, әділдікпен сөйлеуге шақырады.